Menopoz, bir kadının adet döneminin sona erdiği, üreme yeteneğinin kaybolduğu ve vücutta hormonal değişikliklerin meydana geldiği bir doğal geçiş dönemidir. Menopoz dönemi, fiziksel, duygusal ve hormonal değişikliklere neden olabilir. Bu dönemi sağlıklı bir şekilde yönetmek ve yaşam kalitesini sürdürmek için bir dizi strateji ve yaklaşım bulunmaktadır.

MENOPOZ DÖNEMİ VE MENOPOZ DÖNEMİNDE HORMON KULLANIMI 

Doğurganlık döneminin sonunda over(yumurtalık) fonksiyonlarının kaybı ve bunun sonucunda menstruasyonun( adet döngüsünün) kalıcı olarak kesilmesi sürecine menopoz denir. Bir kadının menopozda olduğunu söyleyebilmek için patolojik bir sebep olmadığını gördükten sonra 12 aylık bir periyotta adet görmemesi gerekmektedir. 12 ay adet görmemek menopoz tanısını kesin olarak koydurmaz çünkü bunun gebelik durumu, beyindeki hipofiz bezinden  salgılanan prolaktin gibi hormonların dengesiz ve düzensiz salgılanması, tiroid bezi fonksiyon bozuklukları, bazı kan pıhtılaşma bozuklukları, polikistik over, hızlı kilo alma veya verme, ağır egzersizler, bazı psikiyatrik hastalıklar veya ağır psikolojik stres gibi bir çok farklı sebebi de bulunmaktadır. Bu nedenle menopoz tanısı koymak için ayrıntılı bir öykü, fizik muayene ve FSH; LH hormonlarının normalden yüksekliği ve Estradiol hormonunun da normalden düşük değerlerde olduğu gösterilmelidir. Yani overden salgılanan Estradiiol hormonu azaldığı için overden hormon salgılatan ve overde yumurtaların olgunlaşması ve tüplere geçmesini sağlayan FSH;LH gibi hormonlar da overlerin az çalışma durumunu telafi etmek için artmaktadır. Ayrıca menopoz döneminde AMH ve inhibin B hormonları da son derece düşük seviyelere inmiştir. 

Dünyada ve Türkiyede Menopoz Yaşı

  Amerika ve Avrupa gibi batı toplumlarında menopoz yaşı ortalama 51 iken Türkiyede yapılan çalışmalarda kadınlarda ortalama menopoz yaşı 47-49 yaşlarıdır. Dünyada 2025 yılında yaklaşık 1 milyar 100 milyon kadın menopoz döneminde bulunmaktadır ve bu durum dünyada ve Türkiyede Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniklerine başvuruları sıklaştırmaktadır. 

Menopoz Döneminde Belirtiler

Sıcak basmaları, çarpıntı, terleme, uykusuzluk, psikiyatrik belirtiler, depresyon, anksiyete( endişe bozukluğu) libidoda azalma ( cinsel isteksizlik), vajinal kuruluk, vajinal yanma, kaşıntı, gibi bir çok farklı belirti görülebilmektedir. Belirtilerin büyük çoğunluğu vücuttaki östrojen seviyelerinin düşmesine bağlıdır ve östrojen hormonunun kullanımı kendi içinde çeşitli riskler barındırmaktadır. 

Menopoz Belirtilerini Azaltan ve Yaşam Kalitesini Arttıran Uygulamalar

• Sebze ve meyve ağırlıklı ve düşük kalorili diyetle beslenme

• Haftada en az 150 dakika daha ideali haftada 300 dakika nabız kontrollü egzersiz. Nabız kontrolü özellikle aerobik nabız aralığı olmalıdır. 220- yaş ve çıkan sonucun yüzde 60 ı ve yüzde 70 i aerobik egzersiz için ideal nabız aralığıdır. 

• Alkol ve Sigaranın kesilmesi veya en azından mümkün olduğu kadar kısıtlanması 

• Hipertansiyon, Glukoz intoleransı( diyabet veya insülin direnci) kolesterol ile ilgili hastalıkların kontrolü ve tedavisi

• Kemik kaybını yavaşlatmak ve kırık riskini azaltmak için D vitamini ve kalsiyum kullanımı ( kan değerlerine bakıldıktan sonra doktor kontrolünde alınmalıdır) 

Menopoz Döneminde Emboli( pıhtı atması)  Kalp ve Damar Hastalıkları

Yapılan çalışmalarda menopozun ilk birinci yılında kalp ve damar hastalıkları ile ilgili hadiseler ( örn.hipertansiyon, ateroskleroz, kolesterol ilgili hastalıklar, emboli vb) riskinin arttığı, sonrasında bu riskin azaldığı ve menopoz sonrası 20 yıldan sonra da diğer yaşlanma faktörlerinin de katkısı ile bu risklerin tekrar arttığı görülmüştür. Bu yüzden menopoz girişi ve sonrasında yukarda kısmen bahsettiğimiz sağlıklı yaşam şartlarına dikkat etmek önem arzeder. 

Menopoz Döneminde Hormon Kullanımı

Öncelikle menopoz döneminde bahsettiğimiz riski yükselen kalp damar hastalıklarını önleme amacıyla ilaç kullanımı şu anki bilimsel verilere göre yanlıştır. Çünkü menopoz döneminde kullandığınız hormonal tedaviler hastanın kalp damar hastalıkları riskini azaltmaz. Ayrıca bilinmelidir ki çarpıntı,terleme,sıcak basmaları gibi şikayetleri olan hastaların menopoz kalp damar hastalıkları riskleri de bu şikayetleri olmayan veya daha hafif olan hastalara göre daha yüksektir. Özellikle uyku problemi yaşayan, uyku sırasında sıcak basmaları şikayeti olan hastalar bilmelidir ki beyin ve kalp damar sağlığı daha riskli durumdadır. 

Hangi durumlarda hormon tedavisi kullanılabilir? 

• Çarpıntı, terleme, sıcak basmaları,uykusuzluk, psikiyatrik belirtilerin şiddetli olduğu durumlar. Bu en önemli ve sık kullanım amacıdır.

• Vajinal kuruluk, yanma, cinsel ilişkide ağrı, idrar yapma zorluğu gibi belirtiler. 

• Osteoporozdan korunma veya osteoporoz tedavisine destek amaçlı. Osteoporoz un uzun süreli tedavisi için kemiğe daha spesifik ilaçlar kullanılmalıdır. 

• Hipofiz bezi hastalıkları, cerrahi olarak overlerin alınmış olduğu durumlar.

• Erken menopoz veya yumurtalık rezervlerinin herhangi bir sebeple erken tükenmiş olduğu durumlar.

   

  Tedavide hormon tedavisi mümkün olan en düşük dozda ve en kısa süreli verilmelidir. 

  
  

  
  

Hormon Tedavisinin Riskleri ve Avantajları

• Menopozda Hormon tedavisi kalp damar hastalıklarından korunma amaçlı kullanılmamalıdır. Bu konudaki bilimsel veriler sınırlıdır. 

• Diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, kalp damar hastalığı, sigara içimi olan veya bu konularda riskli olan hastaların menopozal hormon kullanması önerilmez. 

• Diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, kalp damar hastalığı, sigara içimi olan hastalarda Hormon tedavisi kullanımı emboli( pıhtı atma ) riski ARTAR. 

• Menopoz döneminde hormon tedavisi meme kanseri riskini hafifçe arttırır bu nedenle kendi kendini elle muayene, mamografi ve meme ultrasonu takipleri daha özenle yapılmalıdır. Bununla birlikte bu hastalarda kolon ve rektum kanser riski de hafifçe azalır. 

• Osteoporoz ve osteoporoza bağlı kırık riski azalır. 

Görüldüğü gibi menopoz döneminde hormon kullanımının avantajları ile beraber bazı riskleri ve dezavantajları da bulunmaktadır. Konu ile ilgili hasta ve hekim birlikte karar vermelidir. 

VTE: Emboli riski 

DM:  Tip 2 diyabet

KVH: Kalp damar hastalıkları 

Menopozal Hormon Tedavisinin Veriliş Yolu ve Risk Değerlendirilmesi

https://reference.medscape.com/calculator/37/acc-aha-cv-risk-calculator-2013

Yukarıda verdiğimiz link bir çok kalp damar hastalık risk değerlendirilmesi hesaplama sistemlerinden birisidir. Burada istenilen bilgiler girilerek önümüzdeki 10 yılda risk oranı ortalama olarak hesaplanır. Bu risk hesaplaması sonucunda;

1. Hastanın 10 yıllık kalp damar hastalık riski düşük kategoriye giriyorsa hormon tedavisi hasta ve hekimin birlikte kararıyla verilebilir. 

2. Hasta orta riskli kategorisine giriyor ise ve karar hormon kullanımı yönünde ise ağızdan değil cilt altı kullanılan preparatlar seçilmelidir.

3. Hasta yüksek risk kategorisine giriyor ise menopozal hormon kullanımı önerilmez. 

Hangi Hastalarda Cilt Altı Menopozal Hormon Tedavisi Daha Avantajlıdır? 

• Tromboz riski olan hastalar

• Kolesterol seviyeleri yüksek olan hastalar

• Obezite durumu olan hastalar

• Diyabet ve Hipertansiyon hastalığı olan hastalar

• Sigara içen hastalar 

ÖZET

Menopozal Hormon Tedavisinin Faydaları

• Çarpıntı, terleme, uyku bozuklukları, sıcak basmaları, psikiyatrik belirtiler gibi şikayetleri azaltır. 

• Sık idrara çıkma, vajinal kaşıntı, cinsel ilişkide ağrı, vajinal kuruluk gibi şikayetleri azaltır

• Kemik kırıkları, kolon ve rektum kanserleri diyabet riskini azaltır.

Menopozal Hormon Tedavisi Riskleri

• 10 yıl ve üzerinde bir süredir menopozda olan veya 60 yaşından daha yaşlı olan hastalarda kalp damar hastalıkları, inme, emboli ve meme kanseri riskini arttırır. 

• Safra kesesi hastalıkları riski artar

Bitkisel Östrojen İçeren Hormon Tedavisi Güvenli mi? 

Fitoestrojenler yani bitkisel olarak elde edilmiş östrojenlerin içeri, saflık derecesi, kesin dozaj bilgileri, yan etkileri, hasat ve işleme süreci standart bilgileri black cohosh (karayılan otu) , flaxseed (keten tohumu) gibi ürünler bilimsel olarak henüz tavsiye edilemez.